for your zooing pleasure

dierentuinarchitectuur zoo madrid
dierentuinarchitectuur, zoo madrid

Dierentuinarchitectuur

Familie-indelingen in 19e-eeuwse dierentuinen
19de-eeuwse dierentuinen ontstaan uit de wetenschappelijke behoefte om dieren te bestuderen en de opkomst van de wat rijkere stedeling die rijp is voor recreatie. In de Londense zoo ziet Darwin voor het eerst een orang-oetan. Hm... familie? denkt hij daar misschien ook wel voor het eerst. In de wetenschap zijn dieren dan in families ingedeeld. En zo huisvesten dierentuinen de dieren ook. Logisch dat gebouwen voor dieren dan "familiehuis" gaan heten. Apenhuis, kleine zoogdierenhuis enz. Dierentuinen verzamelen dieren alsof het postzegels zijn. Het is een doel op zich om zo veel mogelijk soorten te laten zien, kooi naast kooi, familie naast familie, een catalogus. Kleine kooien voldoen; dierenwelzijn is nog niet uitgevonden. Bovendien is de dichte nabijheid van wilde dieren een sensatie. Dat gevoel van superioriteit wanneer je aan de goede kant van de tralies staat...

 Taxonomie

Romantiek, natuur en oosterse invloeden
Later komt de dierentuin zonder zichtbare afscheidingen op, met de romantische opbouw van een landschapsschilderij. Voorgrond, middenplan en achtergrond, zo ontwikkelt Carl Hagenbeck zijn eerste op de natuur geïnspireerde panorama waarop hij in 1886 patent krijgt. Op de voorgrond van grand panorama Afrika een open visuele ruimte met water en niet-agressieve felgekleurde diersoorten als flamingo's. Het midden is bevolkt met antilopen en zebra's. Om het midden visueel te versterken ligt het hoger dan de voorgrond. De nog hoger geplaatste achtergrond laat roofdieren zien, leeuwen en gieren aan de voet van de berg. Op de berg verblijven ibexen en manenschapen. Vegetatie aan de zijkanten van het panorama en hellingen versterken het framing mechanisme: prooi- en roofdieren in één alomvattend beeld.

Slingerpaadjes, hoogteverschillen, kunstrotsen, vijvers en watervallen zijn 19e-eeuwse elementen die je in oude zoos ziet. Even kenmerkend is de aanblik van oude naast moderne verblijven, een strak ontwerp van een 21e-eeuwse architect naast een Egyptische tempel voor olifanten. Die in Antwerpen kun je autentiek noemen, maar vroegâh, toen de chartervlucht naar voordeelzon nog niet bestond, kon men de omgevingen van exotische dieren ook heerlijk bij elkaar fantaseren. Al die oosterse ornamenten symboliseren het 19e-eeuws verlangen naar verre verten. (Zuid-Amerika, Afrika en Azië zijn pas na 1850 volledig in kaart gebracht).

Modernisme
Modernisme begint in de vroege 20e eeuw. Het apenhuis (1828) van Frits Schlegel in Kopenhagen lijkt het eerste verblijf in deze stijl. De Londense Penguin Pool (1934) is een klassiek voorbeeld van form follows function en less is more. Een betonnen hoogstandje, maar niet voor pinguïns...

Dierenwelzijn en experiences
Volgende trend is dierenwelzijn waarbij dierentuinen het zoeken in de totaalbeleving die bekend is in de vorm van 3D, virtual reality en sensation. Ervaringen verzamelen is het idee. Dieren lijken in hun oorspronkelijke habitat te verkeren met hun geografische soortgenoten. Ook bezoekers van de dierentuin moeten zichzelf ín de habitat van het dier wanen. Met dit landscape immersion concept tonen zoos niet slechts dieren in het landschap van oorsprong, maar trekken zij dit door naar een scala aan wereldlandschappen en thema's.

Verpretparkisering.

Vogelverblijven
Vooral bij vogelverblijven kan de gedachte opwieken dat gevleugelde dieren - symbool van vrijheid - opgesloten zitten voor de lol van de mens. Vogels trekken zich niets aan van muurschilderingen en nepplanten. En architecten maken nu eenmaal overal een project van, ook bij de opdracht om opsluiting van vogels vorm te geven.

Zoo Antwerpen houdt vogels in verlichte etalages in een verder donker verblijf. De vogels zitten niet achter glas of tralies; dagvogels vliegen het donker niet in. Het onbelemmerd zicht is reuzeleuk voor de zoo-gangers.

Het laat de dubbele illusie zien van mensen die denken dat ze dieren in hun natuurlijke omgeving zien en dieren die denken dat ze hier thuishoren.

In Londen probeerden Snowdon, Price en Newby vogelverblijf Snowdon Aviary onzichtbaar te maken. Het complexe tetrahedrale aluminium frame lijkt zelf wel een lichtgewicht vogel met een huid gevormd door een gigantisch net en spankabels die de hele handel overeind houden. Het lichtdoorlatende net laat binnen en buiten in elkaar oplossen alsof het vogelverblijf niet mag lijken op een dierenverblijf, eigenlijk niet bestaat.



Leave a Comment!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.